Verileri toplama süreci için plan yapar, elde eder ve kullanıma hazır hâle getirir.
- Verileri toplama süreci için plan yapar.
- Verileri elde eder.
- Verileri kullanıma hazır hâle getirir.
Uygun analiz yöntemlerini seçer; verileri işler, analiz eder ve görselleştirir.
- Bulgulara ulaşmak için uygun analiz yöntemlerini seçer.
- Verileri işler.
- Verileri analiz eder.
- Verileri görselleştirir.
A Bölümü — Veri Toplama ve Hazırlama (6.2.3)
1. Veriyi Toplamadan Önce: Süreç Üç Adımdır
Tablolama programında hesaplama, formül veya grafik için önce veriye ihtiyaç vardır. Doğru sonuç için veriler doğru toplanmalı ve tabloya girilmeden önce düzenlenmelidir.
1) Veri Toplama Sürecini Planlama
- Amaç: "Bu veriyi neden topluyorum?" (ör. sınıf gezisi rotasını belirlemek)
- Hedef kitle: "Kime soracağım?" (ör. 6/A öğrencileri)
- Yöntem: "Nasıl elde edeceğim?" (internet araştırması mı, anket mi?)
2) Verileri Elde Etme (Yöntemler)
- Anket (çevrim içi formlar): Fikir/tercih öğrenmek için sorular (ör. Google Formlar ile en sevilen kitap türü).
- Gözlem: Olayları izleyip not almak (ör. kantinde bir haftada en çok satılan ürünler).
- Dijital kaynak taraması: İnternetteki hazır istatistikleri kullanmak.
3) Verileri Kullanıma Hazır Hâle Getirme (Veri Temizleme)
Toplanan verileri aktarmadan önce kontrol etmek gerekir. Hatalı/eksik/anlamsız girişlerin ayıklanmasına veri temizleme denir.
- Hataları bulmak: Yaş yerine "150" veya isim yerine "1234" yazılmışsa silinir/düzeltilir.
- Eksikleri gidermek: Boş sorular hesaplamaları (ör. ortalama) bozabilir.
- Yapay zekâ desteği: Gelişmiş programlardaki YZ eklentileri binlerce satırı saniyede inceler; hatalı yazımları bulur, boş hücreler için tahmin yapar ve veriyi analize hazır hâle getirir.
2. Kavram Sözlüğü ve Süreç Sınıflandırması
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Veri | Araştırma, gözlem veya ölçüm sonucu elde edilen ham bilgi parçacığı. |
| Veri Kaynağı | Bilgilerin elde edildiği yer (kişiler, kurumlar, internet siteleri). |
| Güvenilir Veri | Resmî kurumlar/bilimsel araştırmalarca sunulan, doğruluğu kanıtlı veri. |
| Anket | İnsanların düşünce/tercihlerini öğrenmek için hazırlanan sorular bütünü. |
| Veri Temizleme | Hatalı/eksik/alakasız bilgilerin bulunup ayıklanması işlemi. |
| Veri Toplama | Veri Düzenleme (Temizleme) |
|---|---|
| Anket yapmak | Hatalı/saçma cevapları silmek |
| Gözlem sonuçlarını not almak | YZ ile eksik hücreleri tahmin edip tamamlamak |
| TÜİK'ten istatistik araştırmak | — |
B Bölümü — Verileri İşleme, Analiz ve Görselleştirme (6.2.4)
3. Veriyi İşleme ve Analiz Teknikleri
- Tablo biçimlendirme: Başlık satırını kalın yapıp dolgu rengi vermek, tabloya "Tüm Kenarlıklar" uygulamak, metinleri ortalamak ve sütun genişliğini içeriğe göre ayarlamak → okunaklı tablo.
- Toplama:
=TOPLA(B2:B5)ile hızlı toplam; bir değer değişince sonuç otomatik güncellenir. - Ortalama:
=ORTALAMA(B2:D2)ile ortalama; hücrenin sağ alt köşesindeki doldurma tutamacından aşağı çekerek diğer satırlara tek tıkla çoğaltmak. - Karar (EĞER):
=EĞER(E2>=50; "Geçti"; "Kaldı")→ ortalama 50 ve üzeriyse "Geçti", değilse "Kaldı".
Görselleştirme
- Koşullu biçimlendirme: "Durum" sütununda "Kaldı" = kırmızı, "Geçti" = yeşil yaparak tabloyu bir analiz ekranına dönüştürmek.
- Grafikler: Verileri sütun veya pasta grafiğine dönüştürmek, sonuçların tek bakışta anlaşılmasını sağlar.
= ile başlar.4. Uygulama Etkinlikleri
Etkinlik 1 — Tablo Biçimlendirme (Kitap Takip Tablosu)
| Sıra | Öğrenci Adı | Aldığı Kitap | Alış Tarihi | Teslim Tarihi |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ayşe | Harry Potter | 01.03.2026 | 15.03.2026 |
| 2 | Ali | Küçük Prens | 05.03.2026 | 12.03.2026 |
| 3 | Zeynep | Şeker Portakalı | 10.03.2026 | 20.03.2026 |
- Tabloyu Excel'de A1 hücresine yapıştır.
- 1. satır başlıklarını kalın yap ve arka planına renk (ör. açık mavi) ver.
- Tablonun tamamına "Tüm Kenarlıklar" uygula.
- Metinleri hücre içinde ortala, sütun genişliklerini yazılar sığacak şekilde ayarla.
Etkinlik 2 — Toplama Formülü (Gezi Bütçesi)
| Gider Kalemi | Maliyet (₺) |
|---|---|
| Otobüs Kiralama | 1500 |
| Fuar Giriş Biletleri | 800 |
| Öğle Yemeği | 1200 |
| Rehberlik Hizmeti | 500 |
| Toplam Maliyet | =TOPLA(B2:B5) |
- "Toplam Maliyet" yanındaki boş hücreye (B6) tıkla.
=TOPLA(B2:B5)yazıp Enter'a bas.- Otobüs maliyetini 1500 → 2000 yap; toplamın kendiliğinden güncellendiğini gözlemle.
Etkinlik 3 — Ortalama, EĞER ve Koşullu Biçimlendirme (Not Çizelgesi)
| Öğrenci | 1. Sınav | 2. Sınav | Proje | Ortalama | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Kerem | 85 | 90 | 100 | =ORTALAMA(B2:D2) | =EĞER(E2>=50;"Geçti";"Kaldı") |
| Elif | 45 | 50 | 60 | … | … |
| Burak | 70 | 65 | 80 | … | … |
| Cansu | 30 | 40 | 50 | … | … |
- E2'ye
=ORTALAMA(B2:D2)yaz; doldurma tutamacından aşağı çekerek çoğalt. - F2'ye
=EĞER(E2>=50; "Geçti"; "Kaldı")yaz; aşağı çekerek çoğalt. - "Durum" sütununu seç → Koşullu Biçimlendirme → "Kaldı" kırmızı, "Geçti" yeşil yap.
5. Haftanın Özeti
- Sağlıklı analiz için önce planlı veri toplama (amaç–kitle–yöntem) + güvenilir kaynak (TÜİK) + veri temizleme gerekir.
- Anket, gözlem ve dijital kaynak tarama temel veri toplama yöntemleridir; eksik/hatalı veri hesaplamaları bozar.
- İşleme: tabloyu biçimlendir,
=TOPLAile hesapla,=ORTALAMAile ortala,=EĞERile karar verdir. - Koşullu biçimlendirme ve grafikler ile veri görselleştirilir; analiz tek bakışta anlaşılır olur.
- Doğru yöntemi seçip veriyi işlemek ve görselleştirmek, veriyi bilgiye dönüştürmenin yoludur.