KAZANIM • BTY.6.2.3

Verileri toplama süreci için plan yapar, elde eder ve kullanıma hazır hâle getirir.

Verileri toplama süreci için plan yapar.
Verileri elde eder.
Verileri kullanıma hazır hâle getirir.

KAZANIM • BTY.6.2.4

Uygun analiz yöntemlerini seçer; verileri işler, analiz eder ve görselleştirir.

Bulgulara ulaşmak için uygun analiz yöntemlerini seçer.
Verileri işler.
Verileri analiz eder.
Verileri görselleştirir.

Anahtar Kavramlar: Veri Veri kaynağı Güvenilir veri Anket Veri temizleme ORTALAMA / EĞER Koşullu biçimlendirme Görselleştirme

A Bölümü — Veri Toplama ve Hazırlama (6.2.3)

1. Veriyi Toplamadan Önce: Süreç Üç Adımdır

Tablolama programında hesaplama, formül veya grafik için önce veriye ihtiyaç vardır. Doğru sonuç için veriler doğru toplanmalı ve tabloya girilmeden önce düzenlenmelidir.

1) Veri Toplama Sürecini Planlama

Amaç: "Bu veriyi neden topluyorum?" (ör. sınıf gezisi rotasını belirlemek)
Hedef kitle: "Kime soracağım?" (ör. 6/A öğrencileri)
Yöntem: "Nasıl elde edeceğim?" (internet araştırması mı, anket mi?)

2) Verileri Elde Etme (Yöntemler)

Anket (çevrim içi formlar): Fikir/tercih öğrenmek için sorular (ör. Google Formlar ile en sevilen kitap türü).
Gözlem: Olayları izleyip not almak (ör. kantinde bir haftada en çok satılan ürünler).
Dijital kaynak taraması: İnternetteki hazır istatistikleri kullanmak.

🎓 Öğretmen/Öğrenci Rehber Notu: Araştırmada TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) veya üniversite siteleri gibi güvenilir kaynaklar kullanılmalıdır. Kimin yazdığı belli olmayan anonim sitelerdeki veriler projenin sonucunu hatalı çıkarabilir.

3) Verileri Kullanıma Hazır Hâle Getirme (Veri Temizleme)

Toplanan verileri aktarmadan önce kontrol etmek gerekir. Hatalı/eksik/anlamsız girişlerin ayıklanmasına veri temizleme denir.

Hataları bulmak: Yaş yerine "150" veya isim yerine "1234" yazılmışsa silinir/düzeltilir.
Eksikleri gidermek: Boş sorular hesaplamaları (ör. ortalama) bozabilir.
Yapay zekâ desteği: Gelişmiş programlardaki YZ eklentileri binlerce satırı saniyede inceler; hatalı yazımları bulur, boş hücreler için tahmin yapar ve veriyi analize hazır hâle getirir.

2. Kavram Sözlüğü ve Süreç Sınıflandırması

Kavram	Tanım
Veri	Araştırma, gözlem veya ölçüm sonucu elde edilen ham bilgi parçacığı.
Veri Kaynağı	Bilgilerin elde edildiği yer (kişiler, kurumlar, internet siteleri).
Güvenilir Veri	Resmî kurumlar/bilimsel araştırmalarca sunulan, doğruluğu kanıtlı veri.
Anket	İnsanların düşünce/tercihlerini öğrenmek için hazırlanan sorular bütünü.
Veri Temizleme	Hatalı/eksik/alakasız bilgilerin bulunup ayıklanması işlemi.

Veri Toplama	Veri Düzenleme (Temizleme)
Anket yapmak	Hatalı/saçma cevapları silmek
Gözlem sonuçlarını not almak	YZ ile eksik hücreleri tahmin edip tamamlamak
TÜİK'ten istatistik araştırmak	—

Okul gezisi için sınıfın hangi şehre gitmek istediğini ve bütçesini öğrenmen gerekiyor. Tabloya dökmeden önce ilk adım ne olmalı?

✅ Doğru Karar: Hemen tablo açıp şehir yazmak yerine, önce bir anket hazırlayıp bir veri toplama planı yapmak.

B Bölümü — Verileri İşleme, Analiz ve Görselleştirme (6.2.4)

3. Veriyi İşleme ve Analiz Teknikleri

Tablo biçimlendirme: Başlık satırını kalın yapıp dolgu rengi vermek, tabloya "Tüm Kenarlıklar" uygulamak, metinleri ortalamak ve sütun genişliğini içeriğe göre ayarlamak → okunaklı tablo.
Toplama: =TOPLA(B2:B5) ile hızlı toplam; bir değer değişince sonuç otomatik güncellenir.
Ortalama: =ORTALAMA(B2:D2) ile ortalama; hücrenin sağ alt köşesindeki doldurma tutamacından aşağı çekerek diğer satırlara tek tıkla çoğaltmak.
Karar (EĞER): =EĞER(E2>=50; "Geçti"; "Kaldı") → ortalama 50 ve üzeriyse "Geçti", değilse "Kaldı".

Görselleştirme

Koşullu biçimlendirme: "Durum" sütununda "Kaldı" = kırmızı, "Geçti" = yeşil yaparak tabloyu bir analiz ekranına dönüştürmek.
Grafikler: Verileri sütun veya pasta grafiğine dönüştürmek, sonuçların tek bakışta anlaşılmasını sağlar.

💡 Görsel İpucu: Formül yazarken sabit sayı yerine hücre adresi (B2, E2 gibi) kullan; veri değişince sonuç kendiliğinden güncellenir. Tüm formüller = ile başlar.

4. Uygulama Etkinlikleri

Etkinlik 1 — Tablo Biçimlendirme (Kitap Takip Tablosu)

Sıra	Öğrenci Adı	Aldığı Kitap	Alış Tarihi	Teslim Tarihi
1	Ayşe	Harry Potter	01.03.2026	15.03.2026
2	Ali	Küçük Prens	05.03.2026	12.03.2026
3	Zeynep	Şeker Portakalı	10.03.2026	20.03.2026

Tabloyu Excel'de A1 hücresine yapıştır.
1. satır başlıklarını kalın yap ve arka planına renk (ör. açık mavi) ver.
Tablonun tamamına "Tüm Kenarlıklar" uygula.
Metinleri hücre içinde ortala, sütun genişliklerini yazılar sığacak şekilde ayarla.

Etkinlik 2 — Toplama Formülü (Gezi Bütçesi)

Gider Kalemi	Maliyet (₺)
Otobüs Kiralama	1500
Fuar Giriş Biletleri	800
Öğle Yemeği	1200
Rehberlik Hizmeti	500
Toplam Maliyet	`=TOPLA(B2:B5)`

"Toplam Maliyet" yanındaki boş hücreye (B6) tıkla.
=TOPLA(B2:B5) yazıp Enter'a bas.
Otobüs maliyetini 1500 → 2000 yap; toplamın kendiliğinden güncellendiğini gözlemle.

Etkinlik 3 — Ortalama, EĞER ve Koşullu Biçimlendirme (Not Çizelgesi)

Öğrenci	1. Sınav	2. Sınav	Proje	Ortalama	Durum
Kerem	85	90	100	`=ORTALAMA(B2:D2)`	`=EĞER(E2>=50;"Geçti";"Kaldı")`
Elif	45	50	60	…	…
Burak	70	65	80	…	…
Cansu	30	40	50	…	…

E2'ye =ORTALAMA(B2:D2) yaz; doldurma tutamacından aşağı çekerek çoğalt.
F2'ye =EĞER(E2>=50; "Geçti"; "Kaldı") yaz; aşağı çekerek çoğalt.
"Durum" sütununu seç → Koşullu Biçimlendirme → "Kaldı" kırmızı, "Geçti" yeşil yap.

5. Haftanın Özeti

Sağlıklı analiz için önce planlı veri toplama (amaç–kitle–yöntem) + güvenilir kaynak (TÜİK) + veri temizleme gerekir.
Anket, gözlem ve dijital kaynak tarama temel veri toplama yöntemleridir; eksik/hatalı veri hesaplamaları bozar.
İşleme: tabloyu biçimlendir, =TOPLA ile hesapla, =ORTALAMA ile ortala, =EĞER ile karar verdir.
Koşullu biçimlendirme ve grafikler ile veri görselleştirilir; analiz tek bakışta anlaşılır olur.
Doğru yöntemi seçip veriyi işlemek ve görselleştirmek, veriyi bilgiye dönüştürmenin yoludur.